Zagospodarowanie wody deszczowej staje się coraz istotniejszym tematem w kontekście zmian klimatycznych i rosnących kosztów wody. Studnia chłonna to jedno z rozwiązań, które pozwala efektywnie odprowadzać deszczówkę bezpośrednio do gruntu. Właściwe zaprojektowanie i wykonanie takiej instalacji nie tylko pomaga chronić środowisko, ale również może znacząco obniżyć koszty związane z odprowadzaniem wody deszczowej z posesji.
Czym jest studnia chłonna i jak działa?
Studnia chłonna to podziemna konstrukcja służąca do odprowadzania wody opadowej bezpośrednio do gruntu. Jej podstawową funkcją jest gromadzenie deszczówki i umożliwienie jej stopniowego wsiąkania w głębsze warstwy ziemi. W przeciwieństwie do zbiorników retencyjnych, które magazynują wodę do późniejszego wykorzystania, studnia chłonna odprowadza ją bezpośrednio do gruntu, uzupełniając naturalne zasoby wód podziemnych.
Studnia chłonna to konstrukcja podziemna umożliwiająca infiltrację wody opadowej do gruntu poprzez przepuszczalne ściany lub dno.
Działanie studni chłonnej opiera się na prostej zasadzie: woda deszczowa z dachu, rynien czy powierzchni utwardzonych jest kierowana do studni, skąd poprzez perforowane ściany lub dno przesiąka do otaczającego gruntu. Skuteczność tego rozwiązania zależy przede wszystkim od przepuszczalności gruntu oraz poziomu wód gruntowych na działce. System ten pozwala na naturalny obieg wody w przyrodzie, jednocześnie odciążając systemy kanalizacyjne podczas intensywnych opadów.
Rodzaje studni chłonnych
W zależności od konstrukcji i materiałów, możemy wyróżnić kilka podstawowych typów studni chłonnych, z których każdy ma swoje zalety i ograniczenia:
Studnia chłonna z kręgów betonowych
Najbardziej tradycyjne rozwiązanie, w którym wykorzystuje się betonowe kręgi z otworami lub szczelinami w ścianach. Dno studni pozostaje otwarte lub wypełnia się je warstwą filtracyjną z żwiru. Kręgi betonowe zapewniają stabilność konstrukcji i długą żywotność, choć z czasem mogą ulegać zarastaniu i zmniejszać swoją przepustowość. To rozwiązanie sprawdza się szczególnie na działkach o ograniczonej przestrzeni, gdzie istotna jest duża pojemność przy małej powierzchni zabudowy.
Studnia chłonna skrzynkowa
Nowoczesne rozwiązanie wykorzystujące specjalne skrzynki rozsączające z tworzywa sztucznego. Charakteryzują się dużą pojemnością retencyjną i powierzchnią infiltracji. Skrzynki owijane są geowłókniną, która filtruje zanieczyszczenia i zapobiega zamulaniu. Zaletą tego rozwiązania jest łatwość montażu i możliwość dowolnego kształtowania wielkości systemu w zależności od potrzeb. Skrzynki można układać w różnych konfiguracjach, dostosowując je do dostępnej przestrzeni i warunków gruntowych.
Dół chłonny
Najprostsza forma studni chłonnej, stanowiąca wykop wypełniony materiałem przepuszczalnym (żwir, tłuczeń). Charakteryzuje się niskim kosztem wykonania, ale mniejszą efektywnością i trwałością w porównaniu z innymi rozwiązaniami. Jest to dobra opcja dla małych powierzchni odwadnianych lub jako rozwiązanie tymczasowe. Dół chłonny sprawdzi się również jako uzupełnienie bardziej zaawansowanych systemów odprowadzania wody deszczowej.
Przepisy dotyczące budowy studni chłonnych
Przed przystąpieniem do budowy studni chłonnej należy zapoznać się z obowiązującymi przepisami, które regulują zasady odprowadzania wód opadowych:
Zgodnie z Prawem wodnym (ustawa z dnia 20 lipca 2017 r.), odprowadzanie wód opadowych do gruntu na własnej działce nie wymaga pozwolenia wodnoprawnego, jeśli dotyczy to wód z:
- Dachów budynków mieszkalnych jednorodzinnych
- Powierzchni nieprzekraczających 3500 m²
- Terenów niezanieczyszczonych substancjami szkodliwymi
W przypadku większych powierzchni lub odprowadzania wód z terenów przemysłowych, parkingów czy dróg publicznych, wymagane jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. Warto również sprawdzić lokalne przepisy, ponieważ niektóre gminy mogą mieć dodatkowe wymagania dotyczące gospodarowania wodą deszczową, a nawet oferować dofinansowanie do tego typu instalacji.
Według przepisów, studnia chłonna powinna być zlokalizowana minimum 5 m od granicy działki, 30 m od ujęcia wody oraz 2 m od fundamentów budynku.
Zachowanie tych minimalnych odległości jest kluczowe dla bezpieczeństwa konstrukcji budynków oraz ochrony wód podziemnych przed potencjalnym zanieczyszczeniem.
Warunki gruntowe a budowa studni chłonnej
Nie każdy grunt nadaje się do budowy studni chłonnej. Kluczowym czynnikiem jest przepuszczalność podłoża oraz poziom wód gruntowych, które bezpośrednio wpływają na efektywność całego systemu:
Rodzaje gruntów
Studnie chłonne najlepiej sprawdzają się na gruntach piaszczystych i żwirowych, które charakteryzują się dobrą przepuszczalnością. Grunty gliniaste, ilaste czy skalne znacząco ograniczają efektywność wsiąkania wody, co może prowadzić do przepełnienia studni podczas intensywnych opadów i w konsekwencji do podtopień na działce.
Studnia chłonna na glinie wymaga specjalnego podejścia – konieczne jest zwiększenie jej objętości lub zastosowanie dodatkowych rozwiązań wspomagających infiltrację, np. drenażu rozsączającego na większej powierzchni. W takich przypadkach warto rozważyć również wykonanie wymiany gruntu wokół studni, zastępując nieprzepuszczalną glinę warstwą żwiru lub piasku gruboziarnistego.
Poziom wód gruntowych
Dno studni chłonnej powinno znajdować się minimum 1,5 metra powyżej najwyższego poziomu wód gruntowych. Jeśli wody gruntowe występują płycej, skuteczność studni będzie ograniczona, a w skrajnych przypadkach niemożliwe będzie jej prawidłowe funkcjonowanie. Przed rozpoczęciem budowy warto wykonać badanie geotechniczne, które pozwoli określić rzeczywisty poziom wód gruntowych oraz przepuszczalność podłoża na działce.
Projektowanie i budowa studni chłonnej
Prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie studni chłonnej jest kluczowe dla jej efektywności i trwałości. Dobrze zaplanowany system będzie służył przez wiele lat, skutecznie odprowadzając wodę deszczową bez ryzyka podtopień.
Wymiarowanie studni
Wielkość studni chłonnej powinna być dostosowana do powierzchni odwadnianej oraz intensywności opadów w danym regionie. Dla domu jednorodzinnego z dachem o powierzchni 150-200 m² zazwyczaj wystarcza studnia o średnicy 1-1,5 m i głębokości 2-3 m (w przypadku kręgów betonowych) lub odpowiednia liczba skrzynek rozsączających.
Do obliczenia wymaganej pojemności można zastosować wzór:
V = F × q × Ψ × 15 minut
gdzie:
V – pojemność studni [m³]
F – powierzchnia odwadniana [m²]
q – natężenie deszczu [l/s×ha]
Ψ – współczynnik spływu (dla dachu 0,9-1,0)
Warto uwzględnić również coraz częstsze zjawisko nawalnych deszczy i zaprojektować studnię z pewnym zapasem pojemności, aby system radził sobie również w ekstremalnych warunkach pogodowych.
Proces budowy
Budowa typowej studni chłonnej z kręgów betonowych obejmuje następujące etapy:
- Wykonanie wykopu o odpowiedniej głębokości i średnicy, z uwzględnieniem dodatkowej przestrzeni na materiał filtracyjny
- Wysypanie na dno warstwy filtracyjnej z grubego żwiru (20-30 cm), która zapobiegnie zamulaniu dna
- Ustawienie kręgów betonowych z otworami, z zachowaniem ich stabilności i wypoziomowania
- Wypełnienie przestrzeni między ścianą wykopu a kręgami materiałem filtracyjnym (żwir, tłuczeń), który zwiększy powierzchnię infiltracji
- Podłączenie rur doprowadzających wodę deszczową, z zachowaniem odpowiedniego spadku
- Zabezpieczenie górnej części studni pokrywą z włazem rewizyjnym, umożliwiającym późniejszą kontrolę i konserwację
W przypadku studzienki chłonnej skrzynkowej, proces wygląda nieco inaczej i obejmuje ułożenie skrzynek rozsączających owiniętych geowłókniną w przygotowanym wykopie. Geowłóknina pełni kluczową rolę w tym systemie, ponieważ zapobiega przedostawaniu się drobnych cząstek gruntu do skrzynek, co mogłoby prowadzić do ich zamulenia i utraty funkcjonalności.
Konserwacja i eksploatacja
Aby studnia chłonna działała efektywnie przez wiele lat, niezbędna jest jej regularna konserwacja. Zaniedbanie tych czynności może prowadzić do stopniowej utraty przepustowości i w konsekwencji do niewydolności całego systemu:
- Okresowe czyszczenie studzienki osadowej, która powinna być zainstalowana przed studnią chłonną – zaleca się kontrolę co 3-6 miesięcy, szczególnie po intensywnych opadach
- Kontrola drożności rur doprowadzających wodę – usuwanie liści, gałęzi i innych zanieczyszczeń, które mogą blokować przepływ
- Sprawdzanie stanu wypełnienia studni i ewentualne usuwanie nagromadzonych osadów – szczególnie ważne w przypadku systemów bez studzienki osadowej
- W przypadku zmniejszenia przepustowości – płukanie lub częściowa wymiana materiału filtracyjnego, co zazwyczaj jest konieczne co kilka lat
Prawidłowo wykonana i konserwowana studnia chłonna może służyć nawet kilkanaście lat, przyczyniając się do racjonalnego gospodarowania wodą deszczową i zmniejszenia obciążenia sieci kanalizacyjnej. Regularne przeglądy pozwalają wcześnie wykryć ewentualne problemy i zapobiec poważniejszym awariom systemu.
Studnia chłonna to ekologiczne i ekonomiczne rozwiązanie problemu odprowadzania wód opadowych. Przy zachowaniu odpowiednich wymogów technicznych i prawnych, stanowi cenny element nowoczesnego podejścia do gospodarki wodnej na terenie posesji. Inwestycja w taki system nie tylko chroni działkę przed podtopieniami, ale również przyczynia się do zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi w szerszej perspektywie.
O autorze
